کارنامهی پرهیاهوی رشیده داتی و دستاوردی محدود
دوران وزارت رشیده داتی در فرهنگ فرانسه با وعدههای پررنگ، اصلاحات ناکام، تنش رسانهای و دستاوردهای محدود به پایان رسید.
استعفای رشیده داتی از وزارت فرهنگ فرانسه، پس از بیستوپنج ماه حضور در خیابان «رو دو والوآ»، بیش از آنکه یادآور یک دوره اصلاحات عمیق باشد، تصویری از سیاستی مبتنی بر اعلامهای رسانهای و دستاوردهای محدود را برجای گذاشت. او که در ۱۱ ژانویه ۲۰۲۴ به این سمت منصوب شده بود، سرانجام در ۲۵ فوریه اعلام کرد برای تمرکز بر کارزار انتخابات شهرداری پاریس از دولت کنارهگیری میکند؛ تصمیمی که با وجود فشارهای سیاسی، تا آخرین لحظه به تعویق افتاد.
داتی در طول دوران وزارت خود، برخلاف بسیاری از پیشینیانش، توانست مدتزمان بیشتری در این مقام باقی بماند و در چهار دولت متوالی حفظ شود. با این حال، ثبات سیاسی لزوماً به معنای موفقیت اجرایی نبود. برنامههای او اغلب با وعدههای بلندپروازانه آغاز میشدند، اما در مرحله اجرا با کمبود منابع یا جهتگیریهای متناقض روبهرو میشدند.
یکی از مهمترین محورهای اعلامشده او «دسترسی همگانی به فرهنگ» و توجه ویژه به مناطق روستایی بود. طرح «فرهنگ و روستا» با بودجهای ۱۰۰ میلیون یورویی معرفی شد و سفرهای متعدد وزیر به شهرهای کوچک، نشانهای از تلاش برای ایجاد تصویر نزدیکی دولت با مناطق محروم فرهنگی بود. با این حال، بخش قابل توجهی از این بودجه در واقع بازتخصیص برنامههای قدیمی دولتی بود و کمبود نیروی انسانی برای اجرای واقعی پروژهها، اثربخشی آن را محدود کرد. احیای آرتوتکها، که امکان امانت گرفتن آثار هنری را فراهم میکرد، بیشتر جنبه نمادین داشت تا تحولی ساختاری.
در حوزه سیاستهای فرهنگی جوانان نیز وضعیت مشابهی مشاهده شد. داتی وعده اصلاح «پاسپورت فرهنگ» را داد؛ برنامهای که قرار بود دموکراتیزهکردن دسترسی به فرهنگ را تقویت کند. اما کاهش بودجه بخش جمعی این طرح و نصفشدن اعتبار فردی جوانان هجدهساله، عملاً دامنه اثر آن را محدود کرد. وعده اختصاص بخشی از این اعتبار به هنرهای نمایشی نیز هرگز تحقق نیافت. در نهایت، آنچه بهعنوان «تعمیم» این برنامه اعلام شد، بیشتر به تشویق کاربران برای دانلود یک اپلیکیشن اطلاعرسانی شباهت داشت.
این در حالی بود که بخش هنرهای نمایشی با بحران مالی ناشی از کاهش بودجههای محلی روبهرو بود. غیبت وزیر در رویدادهای مهمی مانند بینالهای بینالمللی نمایش در نانت و جشنواره آوینیون، انتقادهای گستردهای را برانگیخت. داتی که ترجیح میداد خود را مدافع میراث فرهنگی معرفی کند، در عمل نیز نتوانست منابع مالی کافی برای حفاظت از بناهای تاریخی تأمین کند. آمارها نشان میداد بودجه اختصاصیافته به آثار تاریخی طی دو سال حدود ۲۴ درصد کاهش یافته است؛ رقمی که انتقاد فعالان حوزه میراث را تشدید کرد.
پرونده موزه لوور نیز به یکی از نقاط ضعف جدی کارنامه او تبدیل شد. پس از سرقت جواهرات سلطنتی، واکنشهای متناقض وزیر، از حمایت اولیه از مدیریت موزه تا طرح ناگهانی تغییر ساختار حکمرانی آن، نشانهای از نبود راهبرد مشخص تلقی شد. این پیشنهاد که حتی بدون هماهنگی کامل با دولت مطرح شده بود، به سرعت کنار گذاشته شد، هرچند در نهایت مدیر موزه مجبور به ترک سمت خود شد.
در حوزه سمعیـبصری عمومی نیز اصلاحات وعدهدادهشده به بنبست رسید. طرح ایجاد یک هلدینگ مشترک میان نهادهای اصلی رسانهای فرانسه، که از اهداف قدیمی دولت محسوب میشد، ابتدا با شتاب دنبال شد اما تحولات سیاسی، از انحلال مجلس تا سقوط دولت، مسیر آن را متوقف کرد. مخالفتهای سیاسی گسترده و رأی منفی نمایندگان باعث شد این اصلاحات هرگز به مرحله تصویب نهایی نرسد. در عین حال، کاهش بودجه و عدم پرداخت اعتبارات مربوط به تحول دیجیتال رسانهها، به تضعیف عملی این بخش انجامید.
رویکرد تهاجمی داتی نسبت به رسانههای عمومی نیز به تنشهای تازهای دامن زد. انتقادهای علنی از مدیران رسانهای و تهدید برخی روزنامهنگاران، تصویری از رابطهای پرتنش میان وزارت فرهنگ و نهادهای رسانهای ایجاد کرد. تلاش بعدی او برای ارائه قانونی درباره حفاظت از استقلال اطلاعات نیز هرگز به مرحله انتشار نرسید.
در نهایت، تنها دستاورد ملموس دوران وزارت او تثبیت سازوکار جدید تأمین مالی رسانههای عمومی بود؛ سیستمی که پس از حذف عوارض سنتی رسانهای طراحی شده بود. حتی پیشرفت قانون مربوط به بازگرداندن آثار فرهنگی نیز بیشتر حاصل تلاش نمایندگان پارلمان ارزیابی شد تا ابتکار شخصی وزیر.
رشیده داتی در آغاز مأموریت خود گفته بود هنگام ترک وزارتخانه با تشویق بدرقه خواهد شد. اما دو سال بعد، خروج او بدون هیجان و واکنش گسترده صورت گرفت؛ نشانهای از دورهای که بیش از هر چیز با ارتباطات سیاسی و پیامهای رسانهای تعریف شد، نه با اصلاحات پایدار فرهنگی.
