چرا ایده همه پرسی در دوران مکرون هرگز عملی نشد؟
هرچند رئیسجمهور فرانسه بارها از نیاز به رفراندوم درباره اصلاحات سخن گفته، اما این وعده هرگز عملی نشده است. تجربه تاریخی از رفراندوم سال ۲۰۰۵، وضعیت نامطمئن محبوبیت سیاسی او و دشواریهای اجرایی از جمله عوامل کلیدی هستند که باعث شدهاند این ابزار مستقیم دموکراسی تا کنون به سرانجام نرسد.
در سالهای اخیر، بحث درباره برگزاری همه پرسی در فرانسه بارها مطرح شده، اما رئیسجمهور این کشور، امانوئل مکرون با وجود اشارههای مکرر، هیچگاه این مسیر دموکراتیک را به سرانجام نبرده است. موضوع همه پرسی از زمان آغاز دوره ریاستجمهوری مکرون در سال ۲۰۱۷ تاکنون بارها مطرح شده و حتی در سخنرانیهای سالهای بعدی نیز بهصورت غیرمستقیم به آن اشاره شده است، اما هیچگاه به مرحله اجرا نرسیده است.
یکی از مهمترین دلایل این تصمیم، تجربه تاریخی سیاسی فرانسه است که هنوز تأثیر خود را حفظ کرده است. در سال ۲۰۰۵، یک همه پرسی درباره «پیمان قانون اساسی اروپا» برگزار شد و با رأی منفی اکثریت مردم مواجه شد. اگرچه نسخهای دیگر از این معاهده بعدها در قالب پیمان لیسبون به تصویب رسید، بسیاری از فرانسویها این اتفاق را بازگشت به نتیجه رأی قبلی میدانستند، اتفاقی که تجربهای تلخ برای سیاستمداران و افکار عمومی بهجا گذاشت و تمایل به استفاده از ابزار همه پرسی را کاهش داد.
مکرون در دوره دوم ریاستجمهوری خود در چند موقعیت مختلف، به ایده همه پرسی اشاره کرده، از جمله در سخنرانی سال ۲۰۲۴ که وعده داد برخی موضوعات «تعیینکننده» را برای رأی مردم بگذارد، اما هر بار از تعیین موضوعات مشخص یا تعیین زمان برگزاری طفره رفته است. در یک مصاحبه تلویزیونی در ماه مه ۲۰۲۵ او دوباره از احتمال برگزاری چند همه پرسی همزمان درباره موضوعات مختلف صحبت کرد، اما باز هم جزئیات روشنی ارائه نکرد.
عوامل سیاسی داخلی نیز نقشی کلیدی در نپذیرفتن همه پرسی داشتهاند. در شرایطی که مکرون با سطح محبوبیت پایین روبهرو است و حمایت عمومی از او کاهش یافته، بسیاری از اعضای جناح حاکم نگران هستند که همه پرسی تأییدکننده تصمیمات دولت، به جای حل مشکلات، باعث تشدید نارضایتی عمومی شود. در واقع، اجرا نکردن رفراندوم تا حدی به این دلیل است که رئیسجمهور و مشاورانش میترسند نتیجه آن به ضرر دولت تمام شود.
از سوی دیگر، برگزاری همه پرسی در فرانسه نیازمند آمادگیهای زمانی و اجرایی قابل توجهی است. بر اساس قوانین موجود، حداقل چند ماه بین اعلام رسمی و برگزاری رأیگیری لازم است، امری که در وضعیت فعلی سیاسی فرانسه و با توجه به همزمانی با انتخاباتهای دیگر مانند انتخابات شهرداری و دوره قبل از انتخابات ریاستجمهوری پیشرو، برنامهریزی آن را دشوار کرده است.
در نتیجه، اگرچه مکرون بارها بحث همه پرسی را مطرح کرده و حتی آن را بهعنوان ابزار تقویت مشارکت مردمی توصیف کرده است، تا پایان سال ۲۰۲۵ هیچ اقدام عملی برای برگزاری آن انجام نشده است. تردید نسبت به واکنش رأیدهندگان، شرایط پیچیده سیاسی و چالشهای اجرایی از جمله دلایلی هستند که باعث شدهاند این وعده در مقام عمل تحقق نیابد، هرچند در فضای سیاسی و رسانهای فرانسه موضوع همه پرسی همچنان مورد بحث و چالش باقی مانده است.
