عقبنشینی فرانسه در مشارکتهای مالی در زمینهی سلامت جهانی
کاهش شدید کمک فرانسه به صندوق جهانی سلامت، نشانه تغییر اولویتهای سیاست خارجی و تهدیدی برای برنامههای جهانی مبارزه با بیماریهاست.
کاهش چشمگیر سهم مشارکت مالی فرانسه در «صندوق جهانی مبارزه با ایدز، سل و مالاریا» موجی از نگرانی و انتقاد در میان سازمانهای بهداشتی و فعالان سلامت جهانی ایجاد کرده است. طبق برآوردهای منتشرشده، فرانسه برای دوره ۲۰۲۶ تا ۲۰۲۸ تنها ۶۶۰ میلیون یورو به این صندوق اختصاص خواهد داد؛ رقمی که نسبت به ۱.۵۹۶ میلیارد یوروی دوره پیشین، نزدیک به ۶۰ درصد کاهش نشان میدهد. این تصمیم، اگرچه هنوز بهطور رسمی اعلام نشده، اما در محاسبات مالی صندوق لحاظ شده و بهعنوان یک چرخش مهم در سیاست سلامت جهانی فرانسه تلقی میشود.
صندوق جهانی یکی از مهمترین سازوکارهای چندجانبه در مقابله با سه بیماری مرگبار ایدز، سل و مالاریاست که سالانه حدود ۲٫۵ میلیون نفر را در جهان به کام مرگ میکشاند. فرانسه طی دو دهه گذشته یکی از ستونهای اصلی تأمین مالی این نهاد بود و در مجموع بیش از ۷.۲ میلیارد یورو به آن کمک کرده است. به همین دلیل، کاهش اخیر نهتنها یک تصمیم بودجهای، بلکه نشانهای نمادین از تغییر اولویتهای سیاست خارجی پاریس تلقی میشود.
واکنش سازمانهای مدنی سریع و تند بود. بسیاری از فعالان این تصمیم را «شوکآور» و حتی نوعی عقبنشینی از تعهدات بینالمللی دانستند. به گفته مسئولان برخی انجمنها، فرانسه با این اقدام بزرگترین کاهش کمک در میان کشورهای گروه هفت را رقم زده و جایگاه تاریخی خود در مبارزه جهانی با بیماریهای واگیردار را تضعیف کرده است. انتقادها همچنین متوجه روند تصمیمگیری بود، زیرا مشخص نیست این انتخاب دقیقاً در کدام سطح دولتی نهایی شده است.
تناقض سیاسی ماجرا زمانی پررنگتر شد که تنها چند روز پیش از انتشار این خبر، نمایندگان مجلس ملی فرانسه بهطور متفقالقول قطعنامهای را تصویب کرده بودند که خواستار تقویت تأمین مالی مبارزه با HIV در سطح جهانی بود. برخی نمایندگان این وضعیت را «پارادوکس کامل» توصیف کردند: پارلمانی که خواهان افزایش تعهدات است و دولتی که در عمل مسیر معکوس را انتخاب میکند.
دولت فرانسه این تصمیم را با فشارهای شدید مالی و محدودیتهای بودجه عمومی توجیه میکند. وزارت خارجه تأکید کرده که سلامت جهانی همچنان یکی از محورهای سرمایهگذاری همبستگی بینالمللی فرانسه باقی میماند. در همین چارچوب، پاریس کمکهایی به سازمان Unitaid برای توسعه نوآوریهای درمانی و نیز به اتحاد جهانی واکسن (GAVI) ادامه خواهد داد. همچنین قرار است فرانسه میزبان نخستین اجلاس «سلامت واحد» در لیون باشد؛ ابتکاری که پیوند میان سلامت انسان، حیوان و محیطزیست را برجسته میکند.
با این حال، بسیاری از کارشناسان معتقدند وزن نمادین کاهش کمک به صندوق جهانی بسیار سنگینتر از اقدامات جایگزین است. به باور تحلیلگران، این تصمیم نشانه تغییر تدریجی رویکرد فرانسه از کمکهای بلاعوض به سمت ابزارهای مالی مبتنی بر وام و سرمایهگذاری است؛ تغییری که میتواند بر نقش سنتی این کشور در همکاریهای چندجانبه اثر بگذارد.
البته فرانسه تنها کشوری نیست که مشارکت خود را کاهش داده است. بریتانیا، آلمان، ژاپن و حتی ایالات متحده نیز کمکهایشان را کم کردهاند. کاهش مشارکت بزرگترین اهداکنندگان باعث شده صندوق جهانی هزینههای عملیاتی خود را حدود ۲۰ درصد کاهش دهد و دامنه فعالیتهایش را محدودتر کند.
در نتیجه منابع کمتر، صندوق ناچار شده تمرکز خود را بر فقیرترین کشورها و مناطقی با بار بالای بیماری قرار دهد. همزمان، روند «گذار به خودکفایی» برای دهها کشور تسریع شده و برخی از آنها تا سال ۲۰۳۲ از فهرست دریافتکنندگان کمک خارج خواهند شد. این تغییر، نگرانیهایی جدی ایجاد کرده است، بهویژه درباره کشورهایی با درآمد متوسط که هنوز زیرساختهای بهداشتی ضعیفی دارند.
کارشناسان هشدار میدهند نخستین قربانی این کاهش بودجه، برنامههای پیشگیری و فعالیتهای اجتماعی خواهد بود؛ همان برنامههایی که بیماران دور از نظام رسمی درمان را شناسایی میکنند. بدون این شبکههای میدانی، حتی پیشرفتهترین نوآوریهای پزشکی نیز ممکن است به دست بیماران نرسد.
این مسئله در زمانی حساس رخ میدهد. درمانهای پیشگیرانه جدید علیه HIV، پشهبندهای مؤثرتر برای مقابله با مالاریا و ابزارهای تشخیص سریع سل میتواند نقطه عطفی در مبارزه با این بیماریها باشد. اما بدون سرمایهگذاری کافی، این نوآوریها خطر آن را دارند که به جای نجات جان انسانها، در سطح آزمایشگاهها باقی بمانند.
