سفر راهبردی مکرون به هند؛ پاریس در جستجوی شریکی برای روزهای سخت
سفر این هفته امانوئل مکرون به هند بیش از یک دیدار دیپلماتیک معمولی، نوعی شرطبندی راهبردی برای فرانسه است. پاریس که در سالهای اخیر بارها از لزوم کاهش وابستگی اروپا به آمریکا سخن گفته، اکنون دهلی نو را نه فقط یک شریک تجاری، که نقطه اتکایی برای روزهای بیاعتمادی فراتر از آتلانتیک میبیند. آنچه این سفر را از سه سفر پیشین مکرون متمایز میکند، نه حضور مدیران شرکتهای فرانسوی یا حتی قرارداد احتمالی رافال، که همزمانی آن با دو تحول بزرگ است: توافق تجارت آزاد هند و اتحادیه اروپا از یک سو، و بازگشت ترامپ و تشدید احساس ناامنی راهبردی اروپا از سوی دیگر. در چنین شرایطی، مکرون در بمبئی و دهلی نو به دنبال بستن قراردادهایی است که بتواند در سالهای پیش رو، پاسخ روشنی به این پرسش باشد که اگر آمریکا دیگر متحد قابل اتکایی نیست، چه جایگزینی داریم؟
امانوئل مکرون، رئیسجمهور فرانسه، سفر سهروزه خود به هند را از دیروز آغاز کرده است؛ چهارمین سفر او از سال ۲۰۱۷ تاکنون به این کشور که در شرایطی کاملاً متفاوت با گذشته انجام میشود. او در این دیدار که امروز به بمبئی میرود و از فردا در اجلاس هوش مصنوعی دهلی نو شرکت خواهد کرد، در پی تحکیم رابطهای است که برای فرانسه و اروپا بیش از هر زمان دیگری حیاتی به نظر میرسد.
در صدر برنامههای مکرون، موضوع فروش ۱۱۴ فروند جنگنده رافال به ارزش بیش از ۳۰ میلیارد یورو قرار دارد. اگرچه این قرارداد هنوز به تأیید نهایی کمیته دفاعی دولت هند نرسیده، اما چراغ سبز وزارت دفاع هند در آستانه این سفر، امیدها را در پاریس زنده کرده است. نکته قابل توجه در این معامله، اصرار هند بر ساخت بخش عمده این جنگندهها در داخل این کشور است که اگر عملی شود، میتواند الگوی جدیدی از همکاری صنعتی-دفاعی را رقم بزند.
مکرون را در این سفر هیأتی از مدیران ارشد حدود ۱۰۰ شرکت بزرگ فرانسوی همراهی میکنند. برنار فونتانا، مدیرعامل شرکت برقی “اییدیاف” نیز در این گروه حضور دارد تا مذاکرات دیرینه برای ساخت نیروگاههای هستهای در هند را پیگیری کند. این بخش از سفر بیارتباط با تحول مهم دیگری نیست که فقط دو هفته پیش از این دیدار رخ داده: امضای توافقنامه تجارت آزاد میان هند و اتحادیه اروپا که به موجب آن دهلی نو تعرفههای گمرکی بیش از ۹۰ درصد صادرات اروپا را حذف کرده است. این توافق، دریچههای تازهای را به روی شرکتهای فرانسوی در بخشهای خودروسازی، صنعت غذا و به ویژه شراب و مشروبات الکلی میگشاید. هدف فرانسه روشن است: افزایش مبادلات تجاری ۱۵ میلیارد یورویی کنونی و رسیدن به سطحی نزدیک به ۴۲ میلیارد یورو که آلمان با هند دارد.
حضور مکرون در دومین اجلاس هوش مصنوعی دهلی نو که از فردا با شرکت چهرههای شاخصی مانند سم آلتمن از اوپنایآی و سوندار پیچای از گوگل آغاز به کار میکند، نشاندهنده عزم فرانسه برای ایفای نقشی فعال در این حوزه است. پاریس میخواهد با ترویج مدلی از هوش مصنوعی “پایدار” و “در خدمت منافع عمومی”، خود را به عنوان یک قطب تأثیرگذار در برابر مدلهای آمریکایی و چینی مطرح کند.
در پس همه اینها، یک محاسبه ژئوپلیتیکی عمیق نیز وجود دارد. فرانسه در شرایطی به هند نزدیک میشود که از سوی متحد سنتی خود یعنی ایالات متحده احساس رها شدن میکند. پاریس برای تحکیم این رابطه حاضر شده از برخی موضوعات بحثبرانگیز عبور کند؛ مسائلی مانند وضعیت حقوق اقلیتها در هند یا روابط دیرینه دهلی نو با مسکو در دستور کار مستقیم این سفر نیستند. جالب این که کاهش تدریجی خرید نفت از روسیه توسط هند که تحت فشار ضمنی واشنگتن صورت گرفته، این موضوع را برای اروپاییها کمرنگتر کرده است.
سفر این هفته مکرون به هند را باید در چارچوب راهبردی جدید فرانسه برای یافتن شرکای مطمئن در جهانی ارزیابی کرد که نظم کهن آن در حال فروپاشی است. او در تلاش است با نهاییسازی بزرگترین قراردادهای تسلیحاتی، گشودن بازارهای تازه تجاری و ائتلاف با قدرتی نوظهور مانند هند، وزن ژئوپلیتیکی فرانسه را در جهانی افزایش دهد که دیگر تکقطبی نیست. موفقیت یا شکست این سفر، نه تنها بر روابط پاریس و دهلی نو، بلکه بر توانایی اروپا برای تعریف جایگاه خود در میان قدرتهای بزرگ فردا تأثیر مستقیم خواهد گذاشت.
